الوقت- تنها ساعاتی پس از پایان دور اول مذاکرات ژنو میان هیأتهای نمایندگی تهران و واشنگتن که با واسطه کشورهای پاکستان و قطر انجام شد، تنور دیپلماسی منطقهای با سفرهای متعدد مقامات کشورهای درگیر مذاکرات داغ و پرحرارت شد. در این فضا طی مهمترین رویداد روز سه شنبه اسلامآباد میزبان مسعود پزشکیان رئیس جمهور اسلامی ایران بود. قالیباف رئیس مجلس و تیم مذاکره کننده ایرانی به باکو پایتخت جمهوری آذربایجان رفت و همزمان مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا تور منطقهای خود را با سفر به کویت آغاز کرد.
در این میان نخست وزیر و وزیر خارجه قطر نیز که از بازیگران فعال مذاکرات ژنو محسوب میشود، عازم مسقط پایخت عمان شد تا نشان دهد همانگونه که انتظار میرفت گفتوگوهای ایران و آمریکا به عنوان یک رویداد کلیدی در تعیین روندهای منطقهای محسوب شده و آغاز مرحله جدیدی از رایزنیها، ائتلافسازیها و هماهنگیهای منطقهای و بینالمللی پیرامون ترتیبات امنیتی آینده غرب آسیا است.
تحرکات فشرده دیپلماتیک در روزهای پس از مذاکرات ژنو همچنین بیانگر آن است که بازیگران منطقهای و فرامنطقهای به خوبی میدانند که نتایج این مذاکرات صرفاً به روابط تهران و واشنگتن محدود نخواهد ماند، بلکه میتواند معادلات ژئوپولیتیکی گستردهای را از خلیج فارس و قفقاز جنوبی گرفته تا شرق مدیترانه و بازارهای جهانی انرژی تحت تأثیر قرار دهد. از همین رو، پایتختهای منطقه تلاش میکنند پیش از شکلگیری هرگونه توافق احتمالی، جایگاه و منافع خود را در نظم جدید در حال ظهور تثبیت کنند و از تبدیل شدن به بازیگری منفعل در تحولات آینده جلوگیری نمایند.
در این میان باید اذعان داشت که در گرانیگاه تاریخی ورود غرب آسیا به دوران جدید نظم امنیتی منطقه، روابط ایران و پاکستان نیز یکی از درخشانترین فصول خود را تجربه میکند که در این مقطع حساس این امر میتواند نقشی تعیینکننده در افزایش اعتماد و همکاریهای منطقهای برای رسیدن به فهم مشترک از تهدیدات و راهحلهای پایدار حفظ صلح و ثبات در روابط همسایگی به دور از مداخلات فرامنطقهای داشته باشد.
روابط ایران و پاکستان که اکنون 80 سالگی آن را تجربه میکند، همواره روابطی مسالمتآمیز و پایدار بوده و در کمتر برههای دچار نوسان شده است و در این میان طی سالهای اخیر دو طرف عزم خود را برای توسعه این روابط به سمت همکاریهای راهبردی جزم کردهاند که نقطه عطف آن نیز در دوران جنگ 12 روزه در خرداد ماه سال 1404 مشاهده شد که در آن برهه مردم و حکومت این کشور تمام قد در کنار ملت و دولت ایران در محکومیت تجاوز رژیم صهیونیستی ایستادند.
این نقشآفرینی سهم بسزایی در جهش سریع روابط دو کشور ایفا کرد به صورتی که در جنگ 40 روزه اسلام آباد به یکباره به مهمترین میانجی آتش بس و مذاکرات میان ایران و آمریکا تبدیل شد که نشان از اعتماد بالای مقامات جمهوری اسلامی به اسلام آباد میباشد. افزون بر این مرزهای شرقی با پاکستان و بنادر این کشور در اقیانوس هند در دورانی که نیروی دریایی آمریکا به دنبال محاصره غیرقانونی دریایی بنادر ایران به دنبال تشدید فشارهای اقتصادی و معیشتی بر مردم ایران برای شکستن اراده مقاومت آنها بود در ایجاد یک راه تنفسی تجارت خارجی برای ایران اهمیت بسزایی یافت.
انگیزههای پاکستان برای این نقشآفرینی جدید چیزی فراتر از تعاملات همسایگی و ارتقا جایگاه منطقهای و بینالمللی، بلکه ناشی از همپوشانی دیدگاههای این کشور با جمهوری اسلامی در مورد مسائل مهم و کلانی مانند دفاع از آرمان فلسطین و مقابله با تجاوزگریهای رژیم صهیونستی علیه کشورهای منطقه، مخالفت با عادیسازی روابط با این رژیم، مقابله با طرحهای آمریکا و رژیم صهیونیستی برای تغییر مرزهای ژئوپلتیکی تاریخی منطقه، حمایت از برنامه غنیسازی صلحآمیز جمهوری اسلامی میباشد.
همچنین پاکستان همواره با چالشهای امنیتی در مرزهای شرقی و شمالی خود، در تقابل با هند و بیثباتی در افغانستان، دستوپنجه نرم میکند و در نتیجه حفظ ثبات در مرزهای غربی با ایران برای این کشور یک اولویت امنیتی برای حفظ تمرکز بر سایر چالشهای امنیتی با هند و طالبان است. افزون بر اینکه اسلامآباد که تنها قدرت هستهای جهان اسلام است برای اسرائیل یک تهدید ثانویه محسوب میشود و پاکستانیها خطر مشابه حملات این رژیم به تأسیسات هستهای خود را جدیتر از قبل میبینند.
این همپوشانی بالای دیدگاههای پاکستان و ایران در مورد روند تحولات منطقه این امکان را فراهم کرده تا مناسبات نزدیک تهران- اسلامآباد از منافع دوجانبه فراتر رفته و به گشودن دریچهای برای تقویت همگرایی منطقهای در آینده بویژه در فضای پساجنگ بیانجامد.
پاکستان ضمن تقویت روابط با ایران، از روابط و ائتلافهای دیرینه نظامی و امنیتی با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس برخوردار است و در سالهای اخیر اتحاد خود با کشورهای ترکیه و جمهوری آذربایجان را نیز تقویت کرده است. مشارکت در پرونده میانجیگری خاتمه جنگ و بازسازی ترتیبات امنیتی جدید در منطقه بویژه خلیج فارس این امکان را به این کشور میدهد که در رقابت با هند نفوذ کمرنگ شده خود در خلیج فارس را مجدداً تقویت کند چنانکه انعقاد پیمان نظامی جدید با عربستان سعودی که شامل چتر دفاع هستهای نیز میشود، در این راستا قابل ارزیابی است. هند در سالهای اخیر تلاشهای گستردهای برای افزایش نفوذ خود در کشورهای حوزه خلیج فارس و تقویت روابط راهبردی با عربستان و امارات انجام داده است. پاکستان با ایفای نقش میانجی و تثبیت خود به عنوان عامل ثبات در منطقه، در واقع در حال بازپسگیری قلمرو نفوذ خود در سیاست خارجی منطقه است. نفوذی که برای بازسازی روابط کشورهای منطقه بر اساس الگوهای مستقل و مبتنی بر همکاری بدون مداخله فرامنطقهای به کار ایران نیز میآید.
در این راستا پزشکیان که در اقدامی معنادار اسلام آباد را مقصد اولین سفر خارجی پس ازجنگ 12 روزه انتخاب کرد در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که ایران و پاکستان در آرمان ها و امیدهای خود اشتراکات عمیقی دارند. وی تلاشهای بیدریغ پاکستان برای گسترش صلح در منطقه را ریشه در فرهنگ غنی این کشور دانست.
پزشکیان در این سفر، پاکستان را نه تنها همسایه بلکه «برادر و دوست نزدیک» ایران توصیف کرد و افزود که دو کشور دارای «یک روح و دو پیکر» هستند و در آیندهای مشترک شریک می باشند.
