جنگ ایران و آمریکا تنها معادلات نظامی خاورمیانه را تغییر نداده، بلکه به تردیدها درباره آینده حضور امنیتی واشنگتن در منطقه نیز دامن زده است؛ در شرایطی که آمریکا با پیامدهای جنگ و چالشهای داخلی خود درگیر است، چین در حال گسترش تدریجی حضور نظامی، امنیتی و دیپلماتیک خود در غرب آسیاست.
روزنامه «نیوعرب» در گزارشی تحلیلی نوشت که پکن از طریق رزمایشهای نظامی، همکاریهای دفاعی، فروش تسلیحات، حضور دریایی و مناسبات دیپلماتیک، در حال ساختن یک نقش امنیتی جدید در منطقه است.
یکی از روشنترین نشانههای تغییر رویکرد چین، رزمایش اخیر «عقابهای تمدن ۲۰۲۶» با مصر است؛ رزمایشی که به گفته «نیوعرب» بسیار فراتر از یک نمایش نمادین دیپلماتیک بود.
چین در این رزمایش جنگندههای J-16، هواپیمای سوخترسان YY-20A، هواپیمای هشدار زودهنگام و کنترل هوابرد KJ-500 و هواپیمای جنگ الکترونیک را به مصر اعزام کرد.
برای نخستینبار، جنگندههای چینی بیش از ۶ هزار کیلومتر خارج از آسیا پرواز کردند تا به مصر برسند و در مسیر نیز سوختگیری هوایی انجام دادند. خلبانان چینی و مصری همچنین تمرینهای نبرد هوایی میانبرد و نزدیک را با جنگندههای J-16 و رافال مصر انجام دادند.
این عملیات یک پیام روشن دارد و آن این که ارتش چین توانایی اعزام نیرو و تجهیزات پیشرفته به فاصلهای بسیار دور از مرزهای خود و همکاری عملیاتی با ارتشهای منطقه را به نمایش گذاشته است.
حضور چین تنها به آسمان آسیای غربی محدود نیست.
پکن از سال ۲۰۰۸ عملیات اسکورت دریایی در خلیج عدن و آبهای اطراف سومالی را انجام میدهد. در ماه اوت نیز چهلونهمین گروه اسکورت نیروی دریایی چین برای انجام مأموریت در منطقه اعزام شد.
چین این مأموریتها را عمدتاً با هدف حفاظت از کشتیرانی بینالمللی و مقابله با دزدی دریایی تعریف میکند، اما استمرار این حضور باعث شده نیروی دریایی چین تجربه عملیاتی بیشتری در یکی از حساسترین مسیرهای دریایی جهان به دست آورد.
پکن همچنین در سال ۲۰۲۵ رزمایش دریایی مشترکی با ایران و روسیه در خلیج عمان برگزار کرد و در ماه اوت امسال نیز چهارمین رزمایش هوایی «سپر شاهین» را با امارات انجام داد.
گسترش نفوذ امنیتی چین در غرب آسیا تنها از مسیر حضور مستقیم ارتش این کشور انجام نمیشود. به نوشته «نیوعرب»، پاکستان که یکی از شرکای نزدیک چین است، روابط دفاعی خود را با کشورهای خلیج فارس گسترش داده و در چارچوب توافق دفاعی متقابل راهبردی با عربستان، پیمان مکه میان ترکیه و عربستان و توافق دفاعی با کویت، نقش بیشتری در ساختار امنیتی منطقه پیدا کرده است.
اهمیت این روند برای چین در آن است که پاکستان بهشدت به فناوری دفاعی چین متکی است. اسلامآباد اخیراً سامانههای پدافندی HQ-9 و جنگندههای JF-17 را در عربستان مستقر کرده است؛ جنگندههایی که چین و پاکستان به صورت مشترک تولید میکنند.
به این ترتیب، پکن میتواند بدون ایجاد یک پیمان نظامی رسمی با کشورهای منطقه، فناوری و تجهیزات خود را وارد ساختار امنیتی خلیج فارس کند. سامانه ماهوارهای چینی بیدو نیز در بخشهایی از جهان عرب مورد استفاده قرار گرفته و به این روند کمک میکند.
«تئودور کاراسیک»، پژوهشگر امور خاورمیانه در بنیاد جیمزتاون، به «نیوعرب» گفته است که فناوریها و پهپادهای چینی هماکنون در بخشهایی از منطقه حضور عمیقی دارند و این روند احتمالاً ادامه خواهد یافت.
به گفته او، تمرکز فرسایش راهبردی طولانیمدت آمریکا، فرصتهایی برای چین ایجاد کرده تا حضور خود را در غرب آسیا افزایش دهد.
