به گزارش الوقت به نقل از گاردین، دانشمندان سرنخ تازهای درباره یکی از عجیبترین رفتارهای سیاهچالهها پیدا کردهاند؛ اینکه چرا این اجرام پس از بلعیدن یک ستاره، گاهی مدتها بعد دوباره فورانهای عظیم ماده و انرژی را به فضا پرتاب میکنند. پژوهش جدید نشان میدهد این فورانها تصادفی نیستند و ممکن است از یک الگوی مشخص پیروی کنند.
وقتی یک ستاره بیش از حد به یک سیاهچاله پرجرم نزدیک شود، نیروی گرانش بسیار شدید سیاهچاله آن را متلاشی میکند. این پدیده «گسست کشندی» نام دارد. بخشی از بقایای ستاره به سمت سیاهچاله کشیده میشود، اما همه مواد وارد سیاهچاله نمیشوند و بخشی از آنها میتواند در قالب فوارههایی بسیار قدرتمند به فضا پرتاب شود. دانشمندان بهصورت غیررسمی این فورانها را «آروغ سیاهچاله» مینامند.
معمای اصلی این بود که چرا در برخی موارد این فورانها تقریباً بلافاصله پس از متلاشیشدن ستاره اتفاق میافتند، اما در موارد دیگر چند ماه یا حتی چند سال زمان میبرد تا سیاهچاله دوباره چنین فورانی ایجاد کند.
پژوهشگران با بررسی ۲۰ مورد از رویدادهای گسست کشندی و مقایسه دادههای مربوط به امواج رادیویی، نور مرئی، پرتو فرابنفش و پرتو ایکس، متوجه شدند سیاهچالهها میتوانند در دو مرحله متفاوت فوارههای قدرتمند تولید کنند.
مرحله نخست زمانی رخ میدهد که سیاهچاله با سرعت زیادی در حال جذب بقایای ستاره است. در این مرحله، حجم زیادی از ماده اطراف سیاهچاله قرار دارد و شرایط لازم برای شکلگیری فوارههای پرانرژی فراهم میشود.
اما مرحله دوم عجیبتر است. صدها تا هزاران روز پس از نابودی ستاره، زمانی که سرعت جذب ماده توسط سیاهچاله به حدود ۲ درصد از یک حد بحرانی کاهش پیدا میکند، سیاهچاله میتواند بار دیگر یک فواره قدرتمند به فضا پرتاب کند.
نکته مهم این پژوهش آن است که این رفتار فقط در سیاهچالههای بسیار بزرگ مشاهده نمیشود. پژوهشگران میگویند سیاهچالههای بسیار پرجرم و سیاهچالههای کوچکتر نیز در مرحله مشابهی از روند تغذیه خود میتوانند فواره تولید کنند. این یافته احتمال وجود یک سازوکار مشترک در رفتار انواع مختلف سیاهچالهها را تقویت میکند.
دانشمندان امیدوارند این الگو امکان پیشبینی زمان فورانهای بعدی را فراهم کند. در صورت تأیید این الگو با مشاهدات بیشتر، تلسکوپهای رادیویی و سایر رصدخانهها میتوانند در زمان مناسبتری به سمت سیاهچالههای فعال نشانه بروند و لحظه شکلگیری این فورانهای عظیم را ثبت کنند.
اهمیت این کشف تنها به شناخت رفتار سیاهچالهها محدود نمیشود. فوارههای پرانرژی این اجرام میتوانند ماده و انرژی را در فاصلههای بسیار زیاد در فضا منتشر کنند و بر محیط اطراف و حتی روند تحول کهکشان میزبان خود تأثیر بگذارند. به همین دلیل، شناخت زمان و سازوکار شکلگیری این «آروغهای کیهانی» میتواند اطلاعات تازهای درباره چگونگی تکامل سیاهچالهها و کهکشانها در اختیار دانشمندان قرار دهد.
