الوقت- با فرارسیدن ۳۰ سپتامبر، روند خروج نیروهای آمریکایی از عراق به مرحله نهایی رسید و آخرین نیروهای باقی مانده از پایگاههای خود خارج می‌شوند. «صباح النعمان» سخنگوی نیروهای مسلح عراق گفت که نیروهای ائتلاف روز چهارشنبه خروج خود از اقلیم کردستان را به پایان خواهند رساند و پایگاههای خود را به نیروهای عراقی تحویل می‌دهند. طبق گزارش آسوشیتدپرس، علاوه‌بر نیروهای نظامی، تجهیزات نظامی از جمله سامانه‌های پدافند هوایی نیز از عراق تخلیه خواهند شد.
یک مقام دفاعی آمریکایی اعلام کرد که ارتش پیش از فرارسیدن مهلت تعیین شده، تجهیزات و نیروهایی را از اربیل از طریق هوایی منتقل کرده است. یک مقام آمریکایی گفت که در مجموع حدود ۱۵۰۰ نیروی آمریکایی و عضو ائتلاف بین‌المللی در عراق حضور داشتند که به اردن منتقل خواهند شد، جایی که مقر مأموریت جاری برای مقابله با نیروهای داعش است.
تداوم حضور با سازوکارهای جدید
با وجود خروج نیروهای آمریکایی، به نظر می‌رسد واشینگتن با سازوکارهای جدید در پی تداوم حضور و نفوذ خود در عراق است.
یک مقام پنتاگون در این باره گفت که آمریکا در حال پایان دادن به عملیات رسمی نظامی خود در عراق است اما توانمندی‌های اطلاعاتی، شناسایی و نظارتی و سایر قابلیتهای خود را در منطقه حفظ خواهد کرد، قابلیت‌هایی که در صورت نیاز می‌توان از آنها در داخل عراق استفاده کرد. همچنین، شماری از نیروهای تفنگداران دریایی برای حفاظت از نمایندگی‌های دیپلماتیک آمریکا در عراق باقی خواهند ماند.
ژنرال سعد معن، رئیس ستاد رسانه‌ای امنیتی عراق نیز هنگام تحویل مقر آمریکایی در فرودگاه بغداد گفت که این امر مانع از ادامه همکاری‌های امنیتی با شرکای بین‌المللی بر پایه احترام متقابل و با حفظ استقلال تصمیم‌گیری عراق نخواهد شد.
قاسم الاعرجی، مشاور امنیت ملی عراق هم تاکید کرد:«پایان مأموریت ائتلاف به معنای پایان مشارکت نیست بلکه گذار به روابط دوجانبه‌ای است که با همکاری‌های امنیتی و اطلاعاتی مستمر، تبادل اطلاعات و تخصص و ظرفیت‌سازی مبتنی بر احترام متقابل و منافع مشترک تقویت می‌شود».
همزمان، وزارت پیشمرگه اقلیم کردستان اعلام کرده که خروج نیروهای آمریکایی «بدون تأمین هیچ سامانه دفاعی» نگران کننده است.
با این تفاسیر، ۳۰ سپتامبر بیش از آنکه پایان روابط امنیتی بغداد و واشنگتن باشد، می‌تواند آغاز شکل تازه‌ای از این روابط باشد. به نظر می‌رسد آمریکا در قالبی متفاوت و با شمار محدودی نیرو، حضور خود در عراق را حفظ کند، به‌ویژه در شرایطی که تنش میان واشنگتن و تهران افزایش یافته و احتمال دور تازه‌ای از درگیری‌ها وجود دارد و بر این اساس، بعید است آمریکا به طور کامل از موقعیت خود در نزدیکی مرزهای ایران عقب‌نشینی کند.
خروج آمریکا از عراق بر اساس توافق سپتامبر ۲۰۲۴ انجام شد که پایان حضور نظامی را تا سپتامبر تعیین کرده بود. نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۵ از بیشتر مناطق عراق خارج شدند اما بخشی از آنها در اقلیم کردستان باقی ماندند و این نیروها عمدتاً در ماه‌های پایانی در منطقه اربیل مستقر بودند.
واکنش عراقیها به خروج اشغالگران
خروج نیروهای آمریکایی پس از ۲۳ سال، با استقبال و خرسندی عراقیها همراه شده است. همزمان با این رویداد، عراق وارد تعطیلات رسمی چهار روزهای تحت عنوان «روزهای حاکمیت» می‌شود. دفتر نخست‌وزیر عراق اعلام کرد که اول اکتبر «روزی جدید در مسیر دولت عراق خواهد بود». علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق نیز از تمامی وزارتخانه‌ها خواسته تا تدابیر لازم برای برگزاری مراسم جشن به این مناسبت را اتخاذ کنند.
قاسم الاعرجی نیز گفت:«امروز با پایان دادن به ماموریت ائتلاف بین‌المللی به نقطه عطف مهمی می‌رسیم به گونه‌ای که حاکمیت را تثبیت کرده و در خدمت منافع ملی و آرمان‌های مردم عراق باشد».
ناصر ترکی، نماینده پارلمان گفت:۳۰ سپتامبر یک روز تاریخی مهم است که نشان دهنده خروج تمام نیروهای خارجی از عراق است، این امر تأثیر مثبتی بر جذب فرصتهای سرمایه‌گذاری خارجی خواهد داشت.
سعد معن نیز تاکید کرد که این روز فصل جدیدی در روابط عراق با جهان بر اساس منافع مشترک خواهد بود و نشان‌دهنده توانایی دولت در حفاظت از کشور و مقابله با چالش‌های امنیتی است.
«ابومجاهد العساف» از رهبران ارشد کتائب حزب‌الله نیز گفت:«اخراج نیروهای اشغالگرِ شکست‌خورده از خاک عراق، آغاز حکمرانی مستقل عراق است».او همچنین به دولت عراق هشدار داد که نباید برنامه‌های آمریکا را اجرا کنند و تهدید کرد:«هر دولتی که برای منافع مردم کار نکند، با همه ابزار‌ها سرنگون خواهد شد».
صفوان قصی و کواند شیروانی کارشناسان امور اقتصادی عراق نیز معتقدند که اعلام روز حاکمیت ملی می‌تواند به استقلال مالی، اقتصادی و سیاسی عراق کمک کند و در جذب سرمایه‌گذاری‌های محلی و بین‌المللی تأثیرگذار باشد.
شروع فصل جدیدی در تاریخ عراق معاصر
با خروج اشغالگران از عراق پس از ۲۳ سال، اکنون فصل جدیدی در تاریخ معاصر این کشور رقم خورده است. با وجود نفوذ واشینگتن بر ساختارهای مالی، نفتی و بانکی عراق اما مردم سالها خواستار پایان حضور نظامی آمریکا بودند و اکنون پایان این فصل تاریک را به چشم می‌بینند.
روند خروج آمریکایی‌ها پس از تصویب طرح پارلمان عراق در ژانویه ۲۰۲۰ جدی‌تر شد و افکارعمومی و جریان‌های سیاسی بر اجرای این مصوبه تأکید کردند ولی با این حال، واشینگتن به بهانه‌های مختلف از خروج خودداری کرد اما در نهایت در برابر خواست عراقیها ناگزیر به پذیرش خروج شد.
حضور نظامی آمریکا در عراق از مارس ۲۰۰۳ و پس از حمله نیروهای تحت رهبری واشنگتن به این کشور آغاز شد. نیروهای آمریکایی پس از سرنگونی حکومت صدام حسین، سالها در عراق ماندند و اگرچه در پایان سال ۲۰۱۱ از این کشور خارج شدند ولی با حمله داعش در ژوئن ۲۰۱۴ بار دیگر به عراق بازگشتند.
در دوره اشغالگری، فصل تاریکی در کارنامه حقوق‌بشری آمریکا بر جای گذاشت، از کشته‌شدن غیرنظامیان و تخریب زیرساختها تا شکنجه و بدرفتاری با زندانیان که پرونده «ابوغریب» یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های آن بود. بر اساس برآورد پروژه «هزینه جنگ» دانشگاه براون، از آغاز حمله آمریکا تا سال ۲۰۲۳ حدود ۲۱۰ هزار غیرنظامی عراقی کشته شده‌اند، آماری که تنها بخشی از هزینه انسانی جنگی است که آثار آن همچنان در عراق ادامه دارد.
یکی از مهم‌ترین پیامدهای حمله آمریکا به عراق، ورود این کشور به دوره‌ای طولانی از شورش مسلحانه، بمب‌گذاری و خشونت‌های فرقه‌ای بود. گزارش دیده‌بان حقوق بشر نشان می‌دهد که در سالهای ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ موج حملات انتحاری و خودروهای بمب‌گذاری‌شده، حمله به مساجد، بازارها و مراکز عمومی به اوج خود رسید و امنیت زندگی روزمره مردم را به شدت تحت تأثیر قرار داد. از نگاه منتقدان، اشغالگری آمریکا و خلأ امنیتی ایجاد شده پس از سقوط حکومت صدام، زمینه اصلی شکل‌گیری و گسترش این موج بی‌ثباتی و خشونت بود.
علاوه‌براین، ناتوانی آمریکا در توانمند کردن ساختار نظامی و امنیتی عراق یکی دیگر از واقعیت‌های دوره اشغال است. برخلاف ادعاهای آمریکایی‌ها در برهه‌های حساسی مانند فتنه داعش، این گروه‌های مقاومت حشدالشعبی، مرجعیت و مردم عراق بودند که به کمک کشور آمدند و برای شکست تروریسم وارد میدان شدند. درحالی که آمریکا با حمایت از گروه‌های تروریستی به بی‌ثباتی عراق دامن می‌زد.
اکنون نیز همزمان با خروج نیروهای آمریکایی، برخی منابع از تحرکات هسته‌های مخفی داعش و تلاش آنها برای ناامن‌سازی دوباره عراق خبر می‌دهند که به باور برخی کارشناسان، ردپای واشینگتن در این تحرکات دیده می‌شود.
در مجموع، ۳۰ سپتامبر با اینکه پایان اشغالگری آمریکا در عراق است اما به معنای قطع نفوذ واشینگتن نیست. برای بغداد، این تحول گامی مهم در مسیر تقویت حاکمیت ملی به شمار می‌رود ولی چالش اصلی از این پس، حفظ ثبات، تقویت نهادهای امنیتی و استفاده از فرصت پیش آمده برای توسعه و بازسازی کشور خواهد بود.
