الوقت - تصمیم دولت عراق برای بستن گذرگاه مرزی شیب، معروف به مرز چذابه در سمت ایران، در شرایطی اتخاذ شده که گزارش‌های رسانه‌ای از افزایش فشارهای آمریکا بر بغداد برای محدود کردن مبادلات مرزی با ایران حکایت دارند. این گذرگاه در استان میسان عراق قرار دارد و یکی از مسیرهای مهم رفت‌وآمد مسافران و مبادلات تجاری میان دو کشور به شمار می‌رود. مقام‌های عراقی در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ از تعطیلی این گذرگاه تا اطلاع ثانوی خبر دادند؛ تصمیمی که نگرانی‌هایی درباره آینده روابط اقتصادی و همسایگی دو کشور ایجاد کرده است.
فشار واشنگتن
بر اساس گزارش خبرگزاری فرانسه، دو منبع سیاسی عراقی گفته‌اند که واشنگتن برای بستن گذرگاه‌های مرزی عراق با ایران فشار وارد می‌کند و این موضوع از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز در گفت‌وگو با نخست‌وزیر عراق، علی الزیدی، مطرح شده است. با این حال، مقام‌های عراقی دلیل رسمی و تفصیلی تصمیم اخیر را به‌طور شفاف اعلام نکرده‌اند و رویترز نیز تعطیلی گذرگاه شیب را با استناد به منابع خود، اقدامی با دلایل امنیتی فوری توصیف کرده است. بنابراین، نقش فشار آمریکا در این تصمیم جدی و قابل بررسی است.
گذرگاه مرزی مهم
در حال حاضر پرسش اصلی این است که آیا دولت عراق می‌تواند میان تعهدات امنیتی خود و حفظ روابط راهبردی با ایران توازن برقرار کند، یا فشارهای خارجی به تصمیم‌هایی منجر خواهد شد که هزینه اصلی آن را مردم دو کشور بپردازند. مرز چذابه تنها یک گذرگاه جغرافیایی نیست؛ این مسیر بخشی از شبکه اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای است که بازرگانان، رانندگان، زائران و خانواده‌های ایرانی و عراقی را به یکدیگر پیوند می‌دهد. گزارش‌ها نشان می‌دهد مبادلات تجاری دو کشور در سال گذشته از ۱۰ میلیارد دلار فراتر رفته و محدودیت‌های گسترده می‌تواند بر بازار کالاهای اساسی، اشتغال مرزنشینان و قیمت محصولات کشاورزی در عراق اثر بگذارد.
موش دوانی عربستان
از سوی دیگر، عربستان نیز در پی حملات منتسب به پهپادهای برخاسته از خاک عراق، خواستار برخورد بغداد با عوامل این حملات شده است. دولت عراق در چنین فضایی با فشارهای امنیتی و سیاسی متعددی روبه‌روست؛ بااین‌حال، نگرانی‌های امنیتی نباید بهانه‌ای برای تضعیف روابط مشروع اقتصادی و همسایگی با ایران شود. در این میان برخی کارشناسان فشار عربستان سعودی به دولت عراق را نیز بی تاثیر در تعطیلی گذرگاه مرزی عراق و ایران ندانسته و فشارهای ریاض را یکی از عوامل فشار خارجی بر دولت بغداد برای کاهش ترددهای مرزی با ایران دانسته‌اند.
مخالفت عراقی‌ها
در داخل عراق نیز مخالفت‌هایی با محدودیت‌های اعمال‌شده علیه ارتباطات ایران و عراق شکل گرفته است. در ماجرای محدودیت پروازهای ایران، گروه‌های سیاسی و جریانهای مقاومت عراقی به تصمیم‌های متأثر از تحریم‌های آمریکا اعتراض کردند و بر استقلال تصمیم‌گیری بغداد تأکید داشتند. گزارش‌هایی نیز از تجمعات اعتراضی در نجف منتشر شد؛ پس از آن، ترتیباتی برای ازسرگیری پروازها از این شهر فراهم شد. این تجربه نشان داد که فشار اجتماعی و سیاسی در عراق می‌تواند در بازنگری تصمیم‌هایی که بر روابط دو ملت اثر می‌گذارند، نقش داشته باشد و اکنون نیز بعید نیست که فشارهای گسترده افکارعمومی عراق و نارضایتی گروه‌های مقاومت عراقی در نهایت باعث شود تا دولت بغداد به ناچار بسته شدن و تعطیلی مرز چذابه را لغو کند.
عراق کشوری مستقل است و انتظار می‌رود سیاست‌های مرزی آن بر پایه منافع ملی، امنیت واقعی و خواست مردم این کشور تنظیم شود، نه صرفاً در واکنش به فشار قدرت‌های خارجی. تهران و بغداد با تکیه بر پیوندهای تاریخی، مذهبی، اقتصادی و جغرافیایی خود می‌توانند مسائل امنیتی را از راه گفت‌وگو و همکاری مشترک حل کنند. تداوم تجارت قانونی، بازگشایی گذرگاه‌ها در سریع‌ترین زمان ممکن و جلوگیری از تبدیل مرزها به ابزار فشار سیاسی، نه‌تنها به سود ایران، بلکه در راستای منافع اقتصادی و استقلال تصمیم‌گیری عراق نیز خواهد بود.
