الوقت- همزمان با افزایش تعداد ناوهای جنگی آمریکایی در منطقه عملیاتی سنتکام در آبهای اطراف ایران در روزهای اخیر مقامات دولت دونالد ترامپ موج تازهای از ادعاها درباره تهدیدات ایران علیه امنیت داخلی آمریکا را به راه انداخته است؛ ادعاهایی از تهدید جان مقامهای آمریکایی و حملات سایبری به زیرساختهای حیاتی تا احتمال استفاده از سلاح شیمیایی یا بمب کثیف.
این تحولات در کنار طرح ادعاهایی درباره ارتباط سدها و زیرساختهای ایران با فعالیتهای موشکی و مواضع تند مقامهای آمریکایی علیه نهادهای حقوقی بینالمللی، پرسشی اساسی را مطرح میکند: آیا واشنگتن در حال بازسازی توجیهات سیاسی و امنیتی برای تداوم جنگ و حتی گسترش دامنه حملات است؟
از تهدید مقامها تا بمب کثیف؛ بازتعریف ایران بهعنوان تهدید داخلی
در هفتههای اخیر، مجموعهای از اظهارات و گزارشها درباره تهدیدات منتسب به ایران در خاک آمریکا منتشر شده است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرد که به توصیه سرویس مخفی محل اقامت خود را ترک کرده و به یک پایگاه نظامی منتقل شده است.
همزمان، گزارشهایی درباره تهدید جان برخی مقامهای ارشد دولت ترامپ مطرح شد. در ادامه، شبکه سیانان به نقل از مقامهای ناشناس مدعی شد اطلاعات جدیدی درباره بررسی سناریوهایی برای هدف قرار دادن مقامهای آمریکایی با استفاده از بمب کثیف یا سلاح شیمیایی در اختیار نهادهای اطلاعاتی قرار گرفته است.
در مقطع انتشار این گزارشها نیز مقامهایی از دولت آمریکا اعلام کرده بودند که تهدید معتبر و مشخصی علیه خاک این کشور تأیید نشده است. در جلسه استماع کمیته امنیت داخلی مجلس نمایندگان در ۱۸ نوامبر نیز مارکوین مولین، وزیر امنیت داخلی، و دیگر مقامهای اطلاعاتی و امنیتی درباره تهدیدات منتسب به ایران سخن گفتند. مولین از فعالیتهای سایبری بازیگران وابسته به ایران و گروههای طرفدار آن علیه حوزههایی مانند حملونقل، بهداشت، آب، انرژی و خدمات مالی سخن گفت؛ اما در عین حال تأکید کرد که آثار عملیاتهای مورد اشاره در گذشته عمدتاً محدود و محلی بوده است.
ترامپ نیز در این مدت بیکار نبود و با این تهدید که در صورت حمله ایران به واشنگتن، تهران با پیامدهایی بیسابقه روبهرو خواهد شد؛ بر دامن زدن به جنجال رسانهای نقش داشت به صورتی که شهروندان آمریکایی حرفهای جسته و گریخته رسانهها و مقامات در لابه لای اخبار تهدیدی فوری را احساس کنند که رئیس جمهور را به واکنش واداشته است.
شکست در اقناع افکار عمومی
جنگ علیه ایران، برخلاف تصوری که دولت ترامپ در آغاز از یک عملیات محدود و قابلکنترل با کسب پیروزی سریع به افکار عمومی آمریکا ارائه میکرد، به مسئلهای پرهزینه در سیاست داخلی آمریکا تبدیل شده است. افزایش هزینههای نظامی، فشار بر بازار انرژی به دلیل بسته ماندن تنگه هرمز و پیامدهای اقتصادی جنگ، موجب شکست سنگین جمهوریخواهان و از دست رفتن اکثریت در هر دو مجلس نمایندگان و سنا شد. موضوعی که ثابت کرد که افکار عمومی آمریکا ادعاهای واشنگتن درباره تهدید هستهای ایران را باور نکرده و همچنین میان وعدههای اولیه کاخ سفید درباره پیروزی در جنگ و واقعیتهای میدانی فاصله زیادی میبیند.
در چنین بنبستی، ترامپ که در کسب نتیجه از سیاست محاصره دریایی و فشار اقتصادی ناامید شده و به دنبال راهی برای خروج آبرومندانه با کسب دستاورد از جنگ است، با این پرسش کلیدی روبه رو است که چگونه میتواند ادامه آن را برای جامعهای توجیه کند که باید هزینههای مالی و اقتصادی این تقابل را بپردازد. از همین منظر، برجستهسازی تهدید ایران علیه امنیت داخلی آمریکا اهمیت پیدا میکند؛ زیرا میتواند موضوع جنگ را از یک مناقشه خارجی به مسئلهای مرتبط با امنیت مستقیم شهروندان آمریکایی تبدیل کند.
اهمیت سیاسی این موج از اظهارات در آن است که تصویر ایران را از یک تهدید خارجی و منطقهای به تهدیدی برای جان مقامها، زیرساختها و زندگی روزمره آمریکاییها پیوند میزند. چنین روایتی میتواند مخالفت با ادامه جنگ را دشوارتر کند؛ زیرا در این صورت، پرسش از ضرورت پرداخت هزینه جنگ جای خود را به این پرسش میدهد که آیا آمریکا بدون ادامه مقابله با ایران در امنیت خواهد بود؟
جنگ زیرساختی و موضع روبیو درباره مسئله محدودیتهای حقوقی آمریکا
وجه نگرانکنندهتر این روند، همزمانی آن با طرح ادعاهایی درباره کارکرد نظامی زیرساختهای حیاتی ایران است.
روزنامه نیویورکتایمز اخیراً در گزارشی مدعی شد برخی سدها و طرحهای انتقال آب ایران ممکن است علاوه بر اهداف غیرنظامی، در تأمین آب و برق مجتمعهای نظامی زیرزمینی و پایگاههای موشکی نیز نقش داشته باشند.
این گزارش با استناد به نظر شماری از کارشناسان نزدیک به جریانات جنگطلب و لابی صهیونیستی، به همپوشانی جغرافیایی میان محل برخی سدها و مناطقی اشاره کرده که در حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی هدف قرار گرفته بودند. گزارشی که رنگ و بوی زمینهسازی برای اقدامات مخالف قوانین بینالمللی در هرگونه جنگ احتمالی آینده را نمایان کرد و با واکنش سریع و محکم مقامات ایرانی مواجه شد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، این ادعاها را به فضاسازیهای پیش از جنگ عراق تشبیه کرد و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، نیز با انتقاد از منطق گزارش نوشت اگر نزدیکی یک سد به تأسیسات موشکی مبنای دوگانهکاربرد تلقی کردن آن باشد، سدها، بنادر و نیروگاههای مجاور پایگاههای آمریکا و رژیم صهیونیستی نیز باید با همین معیار ارزیابی شوند.
تخریب چنین مراکزی فقط به معنای از کار افتادن یک تأسیسات نیست؛ بلکه میتواند دسترسی شهروندان به آب و برق، فعالیت بیمارستانها، کشاورزی و زنجیره تأمین کالاهای اساسی را مختل کند. از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه نیز صرف ادعای کارکرد دوگانه، مجوز حمله نیست. اصول تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، تناسب و اتخاذ اقدامات احتیاطی همچنان لازمالاجرا هستند.
افزون بر این، سدها و تأسیساتی که نیروهای خطرناک در خود دارند، از جمله نیروگاههای هستهای، تحت شرایط خاص از حمایت ویژه برخوردارند و حمله به آنها محدودیتهای سختگیرانهتری دارد.
این تحرکات تبلیغاتی را باید در کنار مواضع اخیر مارکو روبیو درباره عدم پایبندی آمریکا به نهادهای بینالمللی حقوق بشری مورد توجه قرار داد. وزیر خارجه آمریکا در سخنرانی ۱۳ نوامبر خود در انجمن فدرالیست، دیوان کیفری بینالمللی را بهشدت مورد انتقاد قرار داد و با اشاره به احتمال اعمال صلاحیت این نهاد علیه شهروندان آمریکایی گفت: «قوانین را برای مردان شمشیر به دست تکرار نکنید.»
این عبارت، در چارچوب دفاع روبیو از حاکمیت ملی آمریکا و مخالفت با محدودیتهایی مطرح شد که به گفته او نهادهای فراملی میخواهند بر واشنگتن تحمیل کنند.
چنین موضعگیریهایی میتواند نشانهای از بیاعتنایی دولت ترامپ به سازوکارهای نظارتی بینالمللی تلقی شود؛ بهویژه اگر با تهدید به حمله به زیرساختهای حیاتی و گسترش تعریف اهداف نظامی همراه شود. در این میان، تجربه حمله به مدرسه میناب در دور نخست جنگ نیز اهمیت دارد. اگر در دور بعدی، دامنه اهداف به زیرساختهایی گسترش یابد که زندگی روزمره میلیونها نفر به آنها وابسته است، خطر بروز فجایع انسانی گستردهتر خواهد شد.
از امنیتیسازی تا توجیه جنگی طولانیتر
در مجموع، میتوان دو روند موازی را در رفتار و ادبیات دولت ترامپ تشخیص داد: نخست، برجستهسازی و ملموس کردن تهدید ایران به عنوان یک خطر فوری علیه امنیت داخلی آمریکا برای افکار عمومی بویژه در میان جنبش ماگا؛ دوم، گسترش بحث درباره کارکرد نظامی زیرساختهای ایران و تضعیف موانع سیاسی و حقوقی در برابر حملات گستردهتر.
این روند در شرایطی دنبال میشود که دولت ترامپ با هزینههای جنگ، نارضایتی بخشی از پایگاه ماگا و فشار کنگرهای روبهروست که پس از انتخابات میاندورهای در اختیار دموکراتها قرار گرفته است.
از این منظر، امنیتیسازی تهدید ایران میتواند مخالفت با ادامه جنگ را پرهزینهتر کند و همزمان، طرح ادعاهایی درباره زیرساختهای حیاتی، زمینه سیاسی لازم برای گسترش اهداف حملات را فراهم آورد.
